ผลข้างเคียงจากการผ่าตัดขากรรไกร และภาวะแทรกซ้อนที่ต้องรู้! – EP. 1
โดย โรงพยาบาลทันตกรรมและศัลยกรรมรีเฟซ (Reface OMFS Dental Hospital)
เมื่อพูดถึง “การผ่าตัดขากรรไกร” คำค้นหายอดฮิตที่ตามมาเป็นอันดับต้นๆ คงหนีไม่พ้นคำว่า “ผลข้างเคียงจากการผ่าตัดขากรรไกร” ซึ่งเป็นเรื่องที่หลายคนกังวลและอยากรู้มากที่สุด แต่ถ้าเราลองค้นหาข้อมูลในอินเทอร์เน็ต ส่วนใหญ่กลับเจอแต่บทความหรือรีวิวที่เน้นกระตุ้นความอยากรู้อยากเห็นมากกว่าการให้ข้อเท็จจริงทางการแพทย์แต่ในความเป็นจริงแล้ว การผ่าตัดขากรรไกรไม่ได้มีความเสี่ยงหรือเกิดผลข้างเคียงบ่อยและรุนแรงไปกว่าการผ่าตัดใหญ่อื่นๆ เลย หมอจึงได้เขียนบทความซีรีส์นี้ขึ้นมาเพื่อให้ความรู้ที่ถูกต้องครับ
ผลข้างเคียงที่หมอรวบรวมมามีประมาณ 28 อาการ แม้ตัวเลขจะดูเยอะ แต่ไม่ได้หมายความว่าทุกอาการจะรุนแรงหรือเกิดขึ้นกับทุกคนนะครับ ส่วนใหญ่เป็นอาการแปลกใหม่ที่คนไข้เพิ่งเคยเจอครั้งแรก จึงอาจทำให้รู้สึกตกใจและกลัวไปก่อน แต่ถ้าเราศึกษาและทำความเข้าใจล่วงหน้า อาการเหล่านี้ก็จะไม่ใช่เรื่องน่ากลัวอีกต่อไป
เพื่อช่วยในการเข้ารับการรักษาได้อย่างมั่นใจ หมอขอแบ่งกลุ่มอาการข้างเคียงออกเป็น 5 กลุ่มเพื่อให้เข้าใจง่าย โดยเนื้อหาจะค่อนข้างยาว จึงขอแบ่งเนื้อหาออกเป็น 3 EP ติดต่อกัน
สรุปภาพรวมผลข้างเคียงทั้ง 5 กลุ่ม
- ผลข้างเคียงจากการดมยาสลบ 4 อาการ
- อาการที่ถ้าปล่อยทิ้งไว้จะเป็นอันตราย แต่ถ้าดูแลถูกวิธีจะหายเป็นปกติ 3 อาการ
- อาการที่พบบ่อย แต่ไม่อันตราย เกิดขึ้นชั่วคราวแล้วหายไป 11 อาการ
- อาการที่พบได้น้อย แต่ถ้าเกิดขึ้นต้องได้รับการรักษาเพิ่มเติม 5 อาการ
- ผลข้างเคียงบริเวณเนื้อเยื่ออ่อน 5 อาการ
ผลข้างเคียงจากการดมยาสลบ (พบได้ในการผ่าตัดใหญ่ทั่วไป)
1. อาการเจ็บคอ
เนื่องจากต้องมีการสอดท่อช่วยหายใจขนาดประมาณเท่านิ้วมือ เข้าไปในทางเดินหายใจ จึงทำให้รู้สึกแสบและเจ็บในคอ วิธีบรรเทาอาการคือการบ้วนปากด้วยน้ำเย็นบ่อยๆ และพยายามดื่มน้ำเย็นให้มากๆ ตั้งแต่วันรุ่งขึ้นหลังผ่าตัด
2. อาการมีเสมหะ
การสอดและถอดท่อช่วยหายใจอาจทำให้เกิดเสมหะในคอประมาณ 1-2 วัน หากปล่อยทิ้งไว้ไม่ระบายออก อาจทำให้มีไข้หรือเจ็บคอมากขึ้น หากรู้สึกระคายคอ แนะนำให้ไอแรงๆ เพื่อขับเสมหะออกมา โดยจะกลืนหรือบ้วนเสมหะทิ้งก็ได้
3. อาการคลื่นไส้ อาเจียน เมาค้าง
หลังผ่าตัดอาจมีเลือดบางส่วนไหลลงไปในกระเพาะอาหาร ประกอบกับภาวะการทำงานของลำไส้ที่ชะลอตัวลงจากยาสลบ ทำให้รู้สึกคลื่นไส้ อาเจียน หรือเวียนหัวเหมือนเมารถได้ประมาณ 1 วัน อาการจะค่อยๆ ดีขึ้นเองตามเวลา แต่หากมีอาการรุนแรง แพทย์จะให้ยาแก้คลื่นไส้ทางสายน้ำเกลือ
4. ภาวะไข้สูงอย่างร้ายแรงจากการแพ้ยาสลบ
ในการดมยาสลบจะมีการใช้ยาคลายกล้ามเนื้อ ซึ่งคนไข้บางรายอาจมีปฏิกิริยาแพ้อย่างรุนแรง ถือเป็นภาวะที่ อันตรายมาก โดยกล้ามเนื้อแขนขาจะเกร็งตัวอย่างกะทันหันร่วมกับมีไข้สูงจัด วิธีรับมือคือต้องรีบทำความเย็นให้ร่างกายอย่างรวดเร็วและให้ยา Dantrolene พร้อมทั้งประเมินสัญญาณชีพเพื่อส่งตัวไปยังโรงพยาบาลศูนย์หรือโรงพยาบาลขนาดใหญ่ทันที ภาวะนี้หากต้องการตรวจล่วงหน้าต้องใช้วิธีตรวจชิ้นเนื้อกล้ามเนื้อหรือตรวจทางพันธุกรรม ซึ่งผู้ที่มีประวัติครอบครัวเคยเป็นต้องระมัดระวังเป็นพิเศษ แม้จะพบได้ยากมาก แต่หากเกิดขึ้นแล้วอาจเป็นอันตรายถึงชีวิตได้
อาการที่ถ้าปล่อยทิ้งไว้จะเป็นอันตราย แต่ถ้าดูแลถูกวิธีจะหายเป็นปกติ
1. การห้ามเลือดและการให้เลือด
ในการผ่าตัดย่อมมีเลือดออกเสมอ สำหรับเลือดที่ออกระหว่างผ่าตัด ศัลยแพทย์จะทราบดีอยู่แล้วทำให้สามารถห้ามเลือดหรือให้เลือดทดแทนได้ทันที จึงไม่มีปัญหาใหญ่อะไรค โดยถึงแม้จะห้ามเลือดอย่างดีแล้ว หลังผ่าตัด 2-3 วันก็อาจยังมีเลือดซึมๆ ออกจากแผลในปากได้เล็กน้อย ซึ่งถือเป็นเรื่องปกติ
ข้อควรระวัง: หากมีเลือดไหลออกมาปริมาณมากจนล้นปาก ต้องรีบแจ้งเจ้าหน้าที่ทางการแพทย์ทันที นอกจากนี้ เลือดอาจไหลออกทางจมูกได้เช่นกัน หากเป็นเพียงไม่กี่หยดนานๆ ครั้ง ถือเป็นเลือดเก่าที่ค้างอยู่ข้างใน ซึ่งอาจซึมได้ประมาณ 1 สัปดาห์ถึง 10 วัน แต่ถ้าเลือดไหลทะลักออกจากจมูกปริมาณมาก ต้องแจ้งแพทย์ทันทีครับ
สำหรับการให้เลือด จะทำเมื่อตรวจเลือดหลังผ่าตัดแล้วพบว่าค่าฮีโมโกลบินต่ำเกินไป เคสที่ต้องรับเลือดฉุกเฉินระหว่างผ่าตัดเนื่องจากเสียเลือดมากนั้นพบได้น้อยมาก ส่วนใหญ่หากต้องรับเลือด ก็จะใช้เพียง 1-2 ถุงเท่านั้น ไม่น่ากังวลครับ แต่สิ่งสำคัญคือ หากโรงพยาบาลที่ผ่าตัดไม่มีคลังเลือดสำรองในภาวะที่คนไข้ขาดเลือด อาจกลายเป็นสถานการณ์ที่อันตรายได้ ดังนั้น เพื่อความปลอดภัยสูงสุด แนะนำให้เลือกผ่าตัดที่โรงพยาบาลขนาดใหญ่หรือโรงพยาบาลศูนย์ที่มีคลังเลือดสำรองเพียงพอพร้อมรับมือกับสถานการณ์ฉุกเฉิน
2. อาการเวียนศีรษะ หน้ามืด
อาการหน้ามืดอาจเกิดขึ้นได้ 2-3 วันหลังผ่าตัด ขึ้นอยู่กับปริมาณการเสียเลือด หรือเกิดจากภาวะความดันโลหิตต่ำเมื่อเปลี่ยนท่าทาง เช่น การลุกขึ้นยืนกะทันหันหลังจากนอนหรือนั่งเป็นเวลานาน ดังนั้น หลังผ่าตัดควรดื่มน้ำมากๆ และเวลามีการเปลี่ยนท่าทางจากนอนเป็นยืน ให้ค่อยๆ ลุกขึ้นมานั่งพักสักครู่ก่อน จากนั้นเมื่อยืนขึ้นแล้วให้หยุดนิ่งประมาณ 3 วินาที เพื่อเช็กว่ามีอาการเวียนหัวหรือไม่ ก่อนที่จะเริ่มก้าวเท้าเดิน
3. ภาวะหายใจลำบาก
หลังผ่าตัดขากรรไกร คอจะรู้สึกอึดอัด มีอาการคัดจมูก และมีเสมหะหรือน้ำลายสอในปากตลอดเวลา ทำให้หายใจลำบาก ซึ่งระบบทางเดินหายใจเป็นเรื่องที่จะต้องระมัดระวังเป็นพิเศษ เพราะหากหยุดหายใจแม้เพียงชั่วขณะ ก็อาจนำไปสู่สถานการณ์ที่อันตรายถึงชีวิตได้ หากหายใจทางจมูกไม่ได้ ต้องพยายามหายใจทางปากแทน สำหรับโรงพยาบาลที่ใช้วิธีมัดล็อคฟันไว้ทันทีหลังผ่าตัด ต้องตรวจสอบให้มั่นใจว่ามีมาตรการดูแลเรื่องการหายใจอย่างใกล้ชิด
โดยปกติโรงพยาบาลจะใช้ยางจัดฟันแบบหนาในการมัดฟัน หากคนไข้รู้สึกหายใจไม่ออกขณะอยู่โรงพยาบาล ต้องรีบแกะยางออกเพื่อเปิดปากหายใจ และเมื่อกลับไปพักฟื้นที่บ้าน หากเกิดเหตุฉุกเฉินที่ทำให้หายใจลำบากกะทันหัน ก็ต้องตัดหรือแกะยางออกทันที แล้วอ้าปากเพื่อหายใจ อาการหายใจติดขัดนี้อาจเกิดขึ้นได้ในช่วงประมาณ 1 สัปดาห์แรก
ส่วนวิธีบรรเทาอาการคัดจมูก สามารถใช้การล้างจมูกด้วยน้ำเกลือเพื่อล้างทำความสะอาดภายในโพรงจมูกได้ครับ
📌 อ่านต่อตอนต่อไปได้ที่: ➔ ผลข้างเคียงจากการผ่าตัดขากรรไกร และภาวะแทรกซ้อนที่ต้องรู้! – EP. 2
ที่มา: คอลัมน์โดย โรงพยาบาลทันตกรรมและศัลยกรรมรีเฟซ (Reface OMFS Dental Hospital)
